Byrjendaviskí

Oft kemur til mín fólk og spyr hvernig sé best að byrja að drekka viskí? Hvernig sé best að “þjálfa” sig í viskídrykkju, hvar sé best að byrja o.s.frv. Við því er náttúrulega ekkert eitt svar, svörin eru sjálfsagt jafn mörg og mannskepnurnar sjálfar. Flestir sennilega byrja á einhverju léttu, jafnvel ódýrari blöndum og blanda út í gosdrykki. Ég byrjaði þannig, það komst ekkert að nema Jim Beam og kók hjá mér þegar ég var að byrja að fikta við þessa vitleysu. Ég hélt að Jim Beam og Jameson væru upphaf og endir alls viskís…þannig væri viskí bara, punktur og basta. Sú er aldeilis ekki raunin. Ég smakkaði 15 ára gamlan Bowmore-Mariner fyrir nokkrum árum síðan, 2004-2005 sennilega og man enn eftir unaðstilfinningunni sem fór um mig. Það varð ekki aftur snúið.

Leiðin sem ég fór inn í viskíheiminn er kannski ekki sú sem flestir fara því Bowmore er nett reykt viskí. Fyrir flesta er það svona full gróft til að byrja með. Margir byrja, eins og ég segi, á blönduðum viskíum og eiga það til að blanda þau í gosdrykki eða drekkja þeim í ísmolum. Gallinn er sá að margir fara ekkert lengra, staldra við þar og halda, eins og ég gerði, að svona séu viskíin bara. Hvet alla sem eru að prófa sig áfram í viskídrykkju að stíga skrefið aðeins lengra og prófa létta einmöltunga. Séu þeir of sterkir fyrst um sinn er akkúrat ekkert að því að skella smá vatni í glasið, það er engin skömm að þvi eins og svo margir halda. Mörg viskí verða m.a.s. enn betri við smá vatnsdropa, það verða efnabreytingar í viskíinu þegar vatni er bætt við og það gefur því nýja vídd, oftast verða þau betri en það fer allt eftir viskíinu sjálfu og vatnsmagninu. Það sem margir vita ekki er að þegar viskí er átappað á flöskur, þá er í flestum tilvikum, vatni bætt út í. Þegar viskí er segjum 40-45% prósent er nánast öruggt að vatni hefur verið bætt við til að milda það (þetta fer eftir aldri, skosk viskí tapa alkóhóli með aldrinum). Náttúrulegur styrkleiki skosks viskís er vanalega á bilinu 55-65 prósent, allt eftir aldri og tegund.

Fyrir þá sem vilja taka fyrstu skrefin inn í veröld einmöltunganna ætla ég að renna yfir úrvalið í Ríkinu blessaða.

-Bunnahabhain 12 ára er tilvalið byrjendaviskí. Létt, ávaxtakennt og ferskt.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=18743

-Glenfiddich 12 ára er ágætt. Aðalástæðan fyrir að ég hendi því hér inn er að það er tiltölulega ódýrt, miðað við mörg önnur. Létt og ferskt, en frekar einfalt.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=00755

-Highland Park 12 ára er nokkuð sterkt viskí, vottur af reyk, hunangskenndum sætleika. Ögn gróft fyrir suma kannski, en vel þess virði að prófa.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=12104

-Old Pulteney 12 ára er fullkomið byrjendaviskí. Afar létt, ferskt, smá söltugt eftirbragð, yndislegt viskí á góðu verði. Finnst ansi “magnað” að ég hafði samband við birgjann á síðasta ári með innflutning á þessu viskíi í huga þar sem það fékkst ekki á Íslandi. Þeir sögðust engan áhuga hafa, en nú er það allt í einu komið á markað, frá sama birgja….hmmmmmm… hressandi….

-Strathisla 12 ára. Fínasta viskí,mikill ávöxtur, létt og auðdrukkið. Verðlagt allt, allt of hátt þó.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=07097

-Glenlivet 12 ára. “ódýrt”, ágætisviskí, góð byrjun en ekkert of spennandi.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=00744

Fyrir þá sem vilja demba sér út í, segi ekki djúpu laugina, heldur svona fyrir miðri laug eru hér nokkur ágæt:

-Bruichladdich Waves. Ungt, smá reykur og svolítið hvasst.

http://www.vinbudin.is/DesktopDefault.aspx/tabid-54?productID=12515

-Ledaig 10 ára. Stórgott viskí, léttreykt, samt skemmtilega ferskt. Vanmetið.

-Talisker 10 ára. Eitt af mínum uppáhalds. Nettur reykur, kryddkeimur, pipar…meiriháttar viskí og hananú.

Og fyrir þá sem vilja demba sér í djúpu laugina, eru hér tvö stórgóð:

-Caol Ila 12 ára. Reykbomba, söltugt, mór…alveg magnað viskí. Caol Ila er ein af mínum uppáhads verksmiðjum.

-Laphroaig 10 ára. Þetta er alls ekki allra og mæli ekkert sérstaklega með að þetta sé reynt sem fyrsta viskí. Þó eru vissulega margir vitleysingar eins og ég sem falla kylliflatir fyrir þessu um leið. Þetta var annar einmöltungurinn sem ég smakkaði á eftir Bowmore-num á sínum tíma. Steinlá alveg.

Vonandi verður þetta einhverjum að liði.

Reykt viskí í ÁTVR:

Þá er komið að því að bauna meira á ÁTVR, seint verður sá brunnur þurrausinn.

Var að velta fyrir mér úrvali einmöltunga í Ríkinu enn á ný og ætla aðeins að rýna í hversu fjölbreytt það sé milli svæða og gerða. Viskí eru vissulega ekki bara viskí og inann tegundarinnar er ótrúlega fjölbreytt flóra mismunandi gerða. Auðveldlega er hægt er að skipta viskítegundum í til dæmis 3 mismundandi grunn-greinar: Óreykt og ávaxtakennd, reykt viskí og í þriðja lagi þyngri viskí eins og til að mynda viskí þroskuð í sérrítunnum. Rýnum aðeins í þetta.

Reykt viskí:

Hér eftir koma þau viskí sem fást í ÁTVR og teljast til reyktra viskía. Oft veltir fólk fyrir sér hvaðan reykta bragðið komi eiginlega.  Í því flókna ferli sem viskígerð felur í sér kemur að því augnabliki þar sem þurrka þarf byggið. Á Islay tíðkast að nota mó sem eldsneyti við þurrkun byggsins. Byggið er sumsé þurrkað yfir móeldi. Reykurinn úr mónum er það sem gefur viskíinu reykta bragðið.

#Bruichladdich PEAT

Bruichladdic (borið fram “brughladdí”) verksmiðjan er á Islay. Hún er í einkaeigu og eigendur hennar hafa afar gaman af allskonar tilraunum. Varla er hægt að tala um eina ákveðna aðaltegund Bruichladdich. Flestar tegundir þeirra eru framleiddar í takmörkuðu magni, þroskaðar í hinum og þessum tunnum og allskonar. PEAT er þó í stöðugri framleiðslu og er afar reykt og skemmtilegt. Keimur af reyktu keti, beikoni, sjávarselta, mold, aska. Góð tilbreyting frá t.d. Laphroaig, sem flestir þekkja. ÁTVR á hrós skilið fyrir að bjóða upp á þessa bombu.

#Laphroaig 10 ára.

Nú erum við að dansa. Væri þetta ekki á boðstólnum í ÁTVR, þá flygi ég heim og gæfi einhverjum einn gúmmoren með það sama. Afar reykt, þó ekki eins reykt og mörg önnur Islay viskí. Það er eitthvað við Laphroaig sem lætur manni líða eins og maður sé að tyggja brennda,  100 ára gamla bryggjustólpa sem urðu fyrir barðinu á brjáluðum brennuvargi fyrir þónokkru síðan og það sé rétt að slokkna í seigustu glæðunum. Heilmikil sjávarselta í bland við hið einkennandi reykta Laphroaig bragð. Orðið “medicinal”, eða er oft notað hér úti yfir 10 ára Laphroaig og á að sennilega rétt á sér. Magnað viskí alveg hreint. Væri til í að sjá ÁTVR bjóða upp á Quarter Cask og 10 ára Cask strength. Þau myndu fara vel ofan í landann.

#Ledaig 10 ára.

Mikið ofboðslega finnst mér einkennilegt að sjá þennan göruga drykk í ÁTVR. Ledaig (borið fram Ledsjigg) er framleitt í Tobermory verksmiðjunni á Isle of Mull. Einhver stjórnenda ÁTVR hlýtur að eiga ættingja á Mull! Ledaig er reykt en alveg ofboðslega þunnt og leiðinlegt viskí. Ekki nokkur skapaður hlutur að gerast, alger einstefna. Bara reykur og ekki neitt annað, ekki neitt! Í guðanna bænum, ekki eyða 10 þúsund krónum í þetta sull. Alls ekki þess virði. (Uppfært 11.’11: Nú er boðið upp á nýja tegund Ledaig 10 sem stendur hinni svo framar að orð fá því vart lýst. Sjá umfjöllun annarsstaðar á síðunni)

Talisker 10 ára.

Talisker er eini einmöltungurinn frá Isle of Skye. Talisker er ein af mínum uppáhalds verksmiðjum. Algerlega framúrskarandi viskí. Ögn reykt með keim af kryddi, piparkennt, saltað. Stórkostlegt viskí og eitthvað sem allir viskíunnendur ættu að prófa. Væri gaman að sjá 18 ára Talisker í Ríkinu.

Þá er það upp talið hvað reykbombur varðar. Þarna standa upp úr Laphroaig og Talisker. Bruichladdich Peat er einnig vert að kanna. Br.Peat og Laphroaig eru reyktust, Ledaig þar á eftir og Talisker minnst reykt, en margslungnast.

Miðað við vinsældir reyktra viskía í Skandinavíu, Svíþjóð sér í lagi, finnst mér súrt í broti að sjá ekki betra úrval. Við Íslendingar, sem og frændur okkar í Skandinavíu erum vissulega hrifnir af reyktum mat og því er ekkert öðruvísi farið með viskí. Úrvalið er bara svo glatað að Íslendingar margir hverjir þekkja ekkert annað en Famous Grouse,  Chivas Regal og Jameson. Væri meira á boðstólnum myndu landar mínir taka ástfóstri við reykt viskí um leið. Mikið væri ég til í að sjá í ÁTVR viskí eins og Bowmore, Ardbeg og Lagavulin. Það eru viskí sem myndu gersamlega steinliggja hjá bragðlaukum Íslendinga. Ég veit að Ardbeg fæst í fríhöfninni. Eigiði leið um Flugstöð Leibba Eiríks, grípið endilega flösku af Ardbeg!

Þyngri viskí í ÁTVR

Þá er komið að því að bauna meira á ÁTVR, seint verður sá brunnur þurrausinn.

Var að velta fyrir mér úrvali einmöltunga í Ríkinu enn á ný og ætla aðeins að rýna í hversu fjölbreytt það sé milli svæða og gerða. Viskí eru vissulega ekki bara viskí og inann tegundarinnar er ótrúlega fjölbreytt flóra mismunandi gerða. Auðveldlega er hægt er að skipta viskítegundum í til dæmis 3 mismundandi grunn-greinar: Óreykt og ávaxtakennd, reykt viskí og í þriðja lagi þyngri viskí eins og til að mynda viskí þroskuð í sérrítunnum. Rýnum aðeins í þetta.

Þyngri viskí:

Hér eftir kemur “upptalning” á “úrvali” ÁTVR hvað þyngri viskí varðar. Viskí í anda t.d. Macallan, viskí þroskuð í sérrítunnum til að mynda.

#Dalmore 12 ára

Dalmore er vanalega að hluta til þroskað í sérrítunnum. Eitt helsta einkenni Dalmore er appelsínukenndur krydd- og sérríkeimur. Stórgott viskí fyrir þá sem gera ögn meiri kröfur.

#Macallan 12 ára Fine Oak

Stórundarlegt að þetta sé eina tegund Macallan sem fæst í ÁTVR. Eitt vinsælasta viskí veraldar. Ætla þó ekki að kvarta sáran yfir því þar sem þetta er einnig eitt ofmetnasta viskí veraldar. Fine Oak serían frá Macallan er þroskuð í þrennskonar tunnum, tveimur sérrítunnum og einni búrbontunnu. Töluverð sérríáhrif, alls ekki eins mikil og í hinum venjulega Macallan sem er eingöngu úr sérítunnu. Þungt, beiskt og leiðinlegur brennisteinskeimur.

Þá er það upp talið! Eingöngu tvær tegundir viskís úr sérrítunnum fáanlegar á Íslandi. Afskaplega sorglegt þykir mér.

Þarna myndu sóma sér vel tegundir eins og Balvenie, Glenfarclas og Glendronach svo eitthvað sé nefnt.

Léttari viskí í ÁTVR:

Þá er komið að því að bauna meira á ÁTVR, seint verður sá brunnur þurrausinn.

Var að velta fyrir mér úrvali einmöltunga í Ríkinu enn á ný og ætla aðeins að rýna í hversu fjölbreytt það sé milli svæða og gerða. Viskí eru vissulega ekki bara viskí og inann tegundarinnar er ótrúlega fjölbreytt flóra mismunandi gerða. Auðveldlega er hægt er að skipta viskítegundum í til dæmis 3 mismundandi grunn-greinar: Óreykt og ávaxtakennd, reykt viskí og í þriðja lagi þyngri viskí eins og til að mynda viskí þroskuð í sérrítunnum. Rýnum aðeins í þetta.

Léttari tegundir í ÁTVR. Þá er ég að tala um hefðbundin viskí sem eru óreykt og þroskuð í endurnýttum, amerískum búrbontunnum eins og venja er í Skotlandi:

#Bunnahabhain.

Bunnahabhain (borið fram Bunnahaven) er frá Islay. Flest viskí framleidd þar eru afar reykt, en Bunnahabhain er önnur tveggja undantekninga. Hin er Bruichladdich. Þó framleiða þessar verksmiðjur einnig reykt viskí, en aðalframleiðsluvörur þeirra eru óreyktar. (Hægt að er finna tvær tegundir Bruichladdich í ÁTVR, WAVES sem er afar léttreykt og fellur nánast í flokk óreyktra, og PEAT sem er verulega reykt eins og nafnið gefur til kynna.)

Bunnahabhain er stórgott viskí og hrósa ég ÁTVR fyrir að hafa það á boðstólnum. Reyndar, samkvæmt vefsíðu ÁTVR bjóða þeir enn eingöngu upp á gömlu tegundina, hina kaldsíuðu 40% tegund sem nú er hætt að framleiða. Fyrir ca. 3 mánuðum síðan hófu Bunnahabhain útgáfu ókaldsíaðrar, 46.3% tegundar þessa 12 ára framúrskarandi viskís. Fer síðar í útskýringar á muninn milli kaldsíunar og volgsíunar eða ókaldsíunar, sem hljómar reyndar eins og versta orðskrípi.

Bunnahabhain er létt og ferskt og ávaxtakennt. Fyrir þá sem þekkja Glenfiddich, þá er þetta af svipuðu sauðahúsi, en miklu skemmtilegra og flóknara.

18 ára útgáfan er þyngir, meiri tunna, eik og vottur af sérríáhrifum. Ekki eins ferskt og 12 ára.

#Glenfiddich 12.

Þetta er viskí sem allir viskíunnendur þekkja. Söluhæsti einmöltungur veraldar. Er ekkert sérstaklega hrifinn af 12 ára útgáfunni, frekar svona leiðinlegt viskí en gott til síns brúks og vanalega á góðu verði. Það besta við þessa verksmiðju er að hún er enn í einkaeigu, það finnst mér afar heillandi. 12 ára er létt og ferskt, mjög auðvelt og rennur niður kverkar afar auðveldlega. Krefst ekki mikils, frekar einfalt. 15 ára Solera útgáfan er og flóknari en gerir þó ekki mikið fyrir mig. Nýlega var gefin út 14 ára Glenfiddich, þroskuð í ferskri eik, bæði amerískri og evrópskri. Afar áhugavert og sennilega besta Glenfiður sem ég hef smakkað hingað til. 21 árs rommtunnan er þó mikill keppinautur.

#Highland Park 12 ára.

Þetta er einfaldlega viskí sem hver einasti viskíáhugamaður á að hafa smakkað og á helst að eiga í safni sínu. Með betri viskíum sem framleidd eru og vanalega á fínu verði. 8899 kr í ÁTVR. (Þess má geta að það kostar 22.95 pund hjá mér, andvirði 4000 verðlausra króna). Vottur af reyk og hunangskenndum sætindum. Meiriháttar viskí.

#Longmorn 16 ára.

Áhugavert Speyside viskí. Hef smakkað mun betri Longmorna en þennan þó. Ferskt, grösugt, nettur súkkulaðikökukeimur.

#Scapa 16.

Svolítið hissa að sjá þetta í Ríkinu. Mörg viskí sem ég myndi frekar vilja sjá þarna en þetta. Ágætis dropi, gerir ekki miklar kröfur og frekar dauft. 16 ára tegundin er nýleg og kemur í stað þeirrar 14 ára sem var framleidd um árabil og var miklu, miklu betri.

#Strathisla 12 ára.

Fínasta viskí á góðu verði. Blómlegt, létt, möltugt og ferskt. Keimlíkt 12 ára Glenfiddich.

#Glenlivet 15 ára.

Einn söluhæsti einmöltungur veraldar. Ofsalega auðvelt drykkju og frekar fábrotið. Fínasti dropi þó, möltugt með smá kryddkeim.

#Tobermory 10 og 15 ára.

Hissa á að sjá þetta í Ríkinu. Svo margt sem mætti vera þarna í staðinn, eins og til dæmis Old Pulteney sem er keimlíkt viskí á svipuðu verði en svo miklu, miklu betra. 10 ára er hundleiðinlegt og gerir ekki nokkurn skapaðan hlut fyrir mig, ögn sætt og vottur af sjávarseltu. 15 ára er ögn flóknara og betra en myndi aldrei nokkurn tímann eyða pening í það.

Úrvalið er svo sem ok. Þarna skara fram úr Highland Park (glatað að 18 ára sé ekki fáanlegt!)  og Bunnahabhain. Þessi tvö eru alls ekkert slor, en gaman væri að hafa fleiri framúrskarandi viskí. t.d. Old Pulteney eins og ég hef nefnt, sem og An Cnoc, Aberfeldy, Clynelish og Cragganmore til að nefna nokkur viskí sem myndu falla vel í þennan flokk og Íslendingum vel í geð.

Flokkun í ÁTVR – skoskir einmöltungar

Það fer óhemju í taugarnar á mér að það skuli ekki vera gerður greinarmunur á einmöltungum og blöndum á heimasíðu ÁTVR. Sýnir vel metnaðinn hjá þessu blessaða fyrirtæki. Hér ætla ég að flokka niður þau viskí sem eru í kjarnasölu hjá ÁTVR.

Skoskir einmöltungar í Á.T.V.R. :

Bruichladdich Peat

Bruichladdich Waves

Bunnahabhain 12 og 18

Dalmore 12

Glenfiddich Af einhverjum ástæðum er eingöngu 15 ára Solera Glenfiddich tiltekin á síðu ÁTVR. Síðast þegar ég vissi voru þau nú með 12 og 18 ára.

Highland Park  12 –  Glatað að ekki sé boðið upp á 18 ára og eldri !!!

Laphroaig 10 –  Aftur, stórglatað að ekki sé boðið upp á nema eina tegund af Laphroaig.

Ledaig 10

Scapa 16

Strathisla 12

Talisker 10

Glenlivet 12 0g 15

Macallan 10 FO

Tobermory 10 og 15

Eftir þessa upptalningu er bara eitt orð sem kemur upp í hugann….. “sorglegt”. Þetta úrval einmöltunga er hreinlega ekki gott.